1. Wiek
2. Pokrewieństwo
3. Powinowactwo
4. Różna wiara
5. Impotencja
6. Święcenia
7. Wieczysty publiczny ślub czystości
8. Małżonkobójstwo
9. Węzeł małżeński
10. Uprowadzenie
11. Przyzwoitość publiczna
12. Pokrewieństwo prawne

 Wiek
"Kan. 1083. § 1. Nie może zawrzeć ważnego małżeństwa mężczyzna przed ukończeniem szesnastego roku życia i kobieta przed ukończeniem czternastego roku. § 2. Konferencja Episkopatu ma prawo ustalić wyższy wiek do godziwego zawarcia małżeństwa".    powrót

 Pokrewieństwo
Kan. 1091 § 1. W linii prostej pokrewieństwa nieważne jest małżeństwo między wszystkimi wstępnymi i zstępnymi, zarówno prawego pochodzenia, jak i naturalnymi. § 2. W linii bocznej nieważne jest aż do czwartego stopnia włącznie. § 3. Przeszkoda pokrewieństwa nie zwielokrotnia się. § 4. Nigdy nie zezwala się na małżeństwo, jeśli istnieje wątpliwość, czy strony są spokrewnione w_jakimś stopniu linii prostej lub w drugim stopniu linii bocznej.    powrót

 Powinowactwo
Kan. 1092. Powinowactwo w linii prostej powoduje nieważność małżeństwa we wszystkich stopniach.    powrót

 Różna wiara
Kan. 1086 § 1. Nieważne jest małżeństwo między dwiema osobami, z których jedna została ochrzczona w Kościele katolickim lub była do niego przyjęta i nie odłączyła się od niego formalnym aktem, a druga jest nieochrzczona. § 2. Od tej przeszkody można dyspensować tylko po wypełnieniu warunków, o których w kan. 1125 i_1126. § 3. Jeśli podczas zawierania małżeństwa strona była powszechnie uważana za ochrzczoną albo jej chrzest był wątpliwy, należy domniemywać, zgodnie z kan 1060, ważność małżeństwa, dopóki w sposób pewny nie udowodni się, że jedna strona była ochrzczona, druga zaś nieochrzczona.    powrót

 Impotencja
Kan. 1084. § 1. Niezdolność dokonania stosunku małżeńskiego uprzednia i trwała, czy to ze strony mężczyzny czy kobiety, czy to absolutna czy względna, czyni małżeństwo nieważnym z samej jego natury. § 2. Jeśli przeszkoda niezdolności jest wątpliwa, czy wątpliwość ta jest prawna czy faktyczna, nie należy zabraniać zawarcia małżeństwa ani też, dopóki trwa wątpliwość, orzekać jego nieważności. § 3. Niepłodność ani nie wzbrania zawarcia małżeństwa, ani nie powoduje jego nieważności, z zachowaniem przepisu Kan. 1098.    powrót

 Święcenia
Kan. 1087. Nieważnie usiłują zawrzeć małżeństwo ci, którzy otrzymali święcenia.    powrót

 Wieczysty publiczny ślub czystości
Kan. 1088. Nieważnie usiłują zawrzeć małżeństwo ci, którzy są związani wieczystym ślubem publicznym czystości w instytucie zakonnym.    powrót

 Małżonkobójstwo
Kan. 1090. § 1. Kto ze względu na zawarcie małżeństwa z określoną osobą, zadaje śmierć jej współmałżonkowi lub własnemu, nieważnie usiłuje zawrzeć to małżeństwo. § 2. Nieważnie również usiłują zawrzeć małżeństwo ci, którzy poprzez fizyczny lub moralny współudział spowodowali śmierć współmałżonka.    powrót

 Węzeł małżeński
Kan. 1085. § 1. Nieważnie usiłuje zawrzeć małżeństwo, kto jest związany węzłem poprzedniego małżeństwa, nawet niedopełnionego. § 2. Chociaż pierwsze małżeństwo było nieważnie zawarte lub zostało rozwiązane z jakiejkolwiek przyczyny, nie wolno dlatego zawrzeć ponownego małżeństwa, dopóki nie stwierdzi się, zgodnie z_prawem i w sposób pewny, nieważności lub rozwiązania pierwszego.    powrót

 Uprowadzenie
Kan. 1089. Nie może być ważnie zawarte małżeństwo pomiędzy mężczyzną i kobietą uprowadzoną lub choćby przetrzymywaną z_zamiarem zawarcia z nią małżeństwa, chyba że później kobieta uwolniona od porywacza oraz znajdując się w miejscu bezpiecznym i wolnym, sama swobodnie wybierze to małżeństwo.    powrót

 Przyzwoitość publiczna
Kan. 1093. Przeszkoda przyzwoitości publicznej powstaje z nieważnego małżeństwa po rozpoczęciu życia wspólnego albo z notorycznego lub publicznego konkubinatu. Powoduje zaś nieważność małżeństwa w pierwszym stopniu linii prostej między mężczyzną i krewnymi kobiety i_odwrotnie.    powrót

 Pokrewieństwo prawne
Kan. 1094. Nie mogą ważnie zawrzeć małżeństwa ze sobą ci, którzy są związani pokrewieństwem prawnym powstałym z adopcji, w linii prostej lub w_drugim stopniu linii bocznej.    powrót

1. Brak wystarczającego używania rozumu
2. Poważny brak rozeznania oceniającego co do praw i obowiązków małżeńskich wzajemnie przyjmowanych i przekazywanych
3. Niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich z przyczyn natury psychicznej
4. Wiedza minimalna
5. Błąd co do osoby
6. Błąd co do przymiotu osoby bezpośrednio i zasadniczo zamierzony
7. Błąd co do przymiotów małżeństwa - jedności, nierozerwalności oraz sakra mentalności determinujący wolę
8. Symulacja całkowita
9. Symulacja częściowa - czyli np. wykluczenie potomstwa, wykluczenie jedności, wykluczenie wierności, wykluczenie nierozerwalności
10. Zgoda warunkowa
11. Przymus i bojaźń
12. Podstępne wprowadzenie w błąd

 Brak wystarczającego używania rozumu
Kan. 1095. Niezdolni do zawarcia małżeństwa są ci, którzy: 1° są pozbawieni wystarczającego używania rozumu - habitualny (niedorozwój lub uszkodzenie mózgu) lub aktualny (odurzenie lub zamroczenie).    powrót

 Poważny brak rozeznania oceniającego co do praw i obowiązków małżeńskich wzajemnie przyjmowanych i przekazywanych
Kan. 1095. Niezdolni do zawarcia małżeństwa są ci, którzy: 2° mają poważny brak rozeznania oceniającego co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich wzajemnie przekazywanych i_przyjmowanych (zaburzenia osobowości, choroby psychiczne, niedojrzałość).    powrót

 Niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich z przyczyn natury psychicznej
Kan. 1095. Niezdolni do zawarcia małżeństwa są ci, którzy: 3° z przyczyn natury psychicznej nie są zdolni podjąć istotnych obowiązków małżeńskich.
Niezdolność jest jednym z najczęściej przywoływanych w Sądach tytułem nieważności małżeństwa. W Ramach tego tytułu nieważnosci małżeństwa należy wykazać przyczynę natury psychicznej, która istniała przynajmniej w dniu ślubu, była stosunkowo poważna oraz miała stosunkowo trwały charakter.    powrót

 Wiedza minimalna
Kan. 1096. § 1. Do zaistnienia zgody małżeńskiej konieczne jest, aby strony wiedziały przynajmniej, że małżeństwo jest trwałym związkiem między mężczyzną i kobietą, skierowanym do zrodzenia potomstwa przez jakieś seksualne współdziałanie. § 2. Po osiągnięciu dojrzałości nie domniemywa się takiej ignorancji.    powrót

 Błąd co do osoby
Kan. 1097. § 1. Błąd co do osoby powoduje nieważność małżeństwa - błąd co do tożsamości fizycznej lub przymiotu rozciągniętego na osobę.    powrót

 Błąd co do przymiotu osoby bezpośrednio i_zasadniczo zamierzony
Kan. 1097. § 2. Błąd co do przymiotu osoby, chociażby był przyczyną zawarcia małżeństwa, nie powoduje nieważności małżeństwa, chyba że przymiot ten był bezpośrednio i zasadniczo zamierzony.    powrót

 Błąd co do przymiotów małżeństwa - jedności, nierozerwalności oraz sakra mentalności determinujący wolę
Kan. 1099. Błąd co do jedności lub nierozerwalności albo sakramentalnej godności małżeństwa nie narusza zgody małżeńskiej, chyba że determinuje wolę.    powrót

 Symulacja całkowita
Kan. 1101. § 1. Domniemywa się, że wewnętrzna zgoda odpowiada słowom lub znakom użytym przy zawieraniu małżeństwa. § 2. Jeśli jednak jedna ze stron albo obydwie pozytywnym aktem woli wykluczyłyby samo małżeństwo zawierają je nieważnie.    powrót

 Symulacja częściowa - czyli np. wykluczenie potomstwa, wykluczenie jedności, wykluczenie wierności, wykluczenie nierozerwalności
Kan. 1101. § 1. Domniemywa się, że wewnętrzna zgoda odpowiada słowom lub znakom użytym przy zawieraniu małżeństwa. § 2. Jeśli jednak jedna ze stron albo obydwie pozytywnym aktem woli wykluczyłyby jakiś istotny element małżeństwa, albo jakiś istotny przymiot, zawierają je nieważnie.    powrót

 Zgoda warunkowa
Kan. 1102. § 1. Nie można ważnie zawrzeć małżeństwa pod warunkiem dotyczącym przyszłości. § 2. Małżeństwo zawarte pod warunkiem dotyczącym przeszłości lub teraźniejszości jest ważne lub nie, zależnie od istnienia lub nieistnienia przedmiotu warunku. § 3. Warunek zaś, o którym w § 2, nie może być godziwie dołączony, chyba że za pisemną zgodą ordynariusza miejsca.    powrót

 Przymus i bojaźń
Kan. 1103. Nieważne jest małżeństwo zawarte pod przymusem lub pod wpływem ciężkiej bojaźni z zewnątrz, choćby nieumyślnie wywołanej, od której, ażeby się uwolnić, zmuszony jest ktoś wybrać małżeństwo.    powrót

 Podstępne wprowadzenie w błąd
Kan. 1098. Kto zawiera małżeństwo, zwiedziony podstępem, dokonanym dla uzyskania zgody małżeńskiej, a dotyczącym jakiegoś przymiotu drugiej strony, który ze swej natury może poważnie zakłócić wspólnotę życia małżeńskiego, zawiera je nieważnie.    powrót

3. Wady formy kanonicznej (kan. 1108 - 1123 KPK/83) - najczęściej dotyczy małżeństw zawieranych w kościołach garnizonowych - parafiach Ordynariatu Wojskowego

Brak formy kanonicznej najczęściej w praktyce zachodzi w przypadku zawarcia małżeństwa w kościele garnizonowym (parafii wojskowej).

Proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa należy rozpocząć od dokładnego przeanalizowania sprawy pod kątem możliwych do podniesienia tytułów nieważności małżeństwa.

W tym celu należy udać się do kompetentnej osoby, np. adwokata kościelnego posiadającego uprawnienia do udzielania pomocy prawnej stronom w postaci dekretu nominacyjnego do pełnienia zadania adwokata stron przy konkretnym Sądzie Kościelnym lub poradni prawnej funkcjonującej w niemal każdym Sądzie Kościelnym.

Przestrzegamy jednak przed korzystaniem z_pomocy prawnej osób, które świadczą swe usługi anonimowo i nie posiadają stosownego wykształcenia, nie chcą okazać dokumentów potwierdzających ich wiedzę, powołują się na "znajomości" w Sądach Kościelnych czy też przekonywają, że mają wieloletnie doświadczenie - jednak zazwyczaj nieudokumentowane.

W przypadku Kancelarii Prawa Kanonicznego KANONISTA, omówienie sprawy obejmuje dokładne przeanalizowanie okresu znajomości przedślubnej oraz całego czasu trwania małżeństwa, ocenę możliwości dowodowych sprawy, ewentualnego udziału drugiej strony w procesie, przedstawienie przebiegu procesu oraz możliwego udziału adwokata z Kancelarii w procesie. Konsultacja trwa zazwyczaj ok 2 godziny, czasem nieco dłużej.

Po pozytywny zweryfikowaniu sprawy można rozpocząć proces w Sądzie Kościelnym.    powrót

Właściwy sąd. Skargę powodową o_stwierdzenie nieważności małżeństwa można złożyć w kilku sądach. Szczegółowe właściwości określają kan. 1671 - 1673 KPK/83:

Kan. 1671. Sprawy małżeńskie ochrzczonych, na podstawie prawa własnego, należą do sędziego kościelnego.
Kan. 1672. Sprawy dotyczące czysto cywilnych skutków małżeństwa należą do władzy świeckiej, chyba że prawo partykularne stanowi, że jeżeli te sprawy są traktowane wpadkowo i dodatkowo, mogą być rozpatrywane i rozstrzygane przez sędziego kościelnego.
Kan. 1673. W sprawach o nieważność małżeństwa, które nie są zarezerwowane Stolicy Apostolskiej, właściwe są:

1. trybunał miejsca, w którym małżeństwo zostało zawarte;
2. trybunał miejsca, w którym strona pozwana ma stałe lub tymczasowe zamieszkanie;
3. trybunał miejsca, w którym strona powodowa ma stałe zamieszkanie, jeżeli obydwie strony przebywają na terytorium tej samej Konferencji Episkopatu, i wikariusz sądowy stałego zamieszkania strony pozwanej, po jej wysłuchaniu, wyraża na to zgodę;
4. trybunał miejsca, na którym faktycznie trzeba będzie zbierać większość dowodów, jeżeli wyrazi na to zgodę wikariusz sądowy stałego zamieszkania strony pozwanej, który wcześniej powinien ją zapytać, czy nie zgłasza czegoś, co należałoby wyłączyć.

Pomiędzy dwoma pierwszymi właściwościami Strona może dokonać wolnego wyboru!

Elementy skargi powodowej. Pismem rozpoczynającym proces o stwierdzenie nieważności jest SKARGA POWODOWA - odpowiednik pozwu w sądzie cywilnym.

Wymogi jakim powinna odpowiadać skarga powodowa określa zwłaszcza kan. 1504 KPK/83.

Kan. 1501. Sędzia nie może rozpoznawać żadnej sprawy, jeżeli ten, kto jest zainteresowany, albo rzecznik sprawiedliwości nie przedstawi prośby zgodnie z przepisami kanonów.
Kan. 1502. Kto chce kogoś pozwać, musi przedłożyć właściwemu sędziemu skargę powodową, w której przedstawi przedmiot sporu i wyrazi prośbę o posługę sędziego.
Kan. 1503. § 1. Sędzia może przyjąć ustną prośbę, jeśli powód albo ma przeszkodę w_przedstawieniu skargi powodowej, albo sprawa jest łatwa w dochodzeniu i mniejszej wagi. § 2. W obydwu jednak wypadkach sędzia powinien nakazać notariuszowi, by zredagował akt na piśmie; ma on być odczytany powodowi i przez niego potwierdzony; zastępuje on, co do wszystkich skutków prawnych, skargę pisaną przez powoda.
Kan. 1504. Skarga, przez którą zaczyna się spór, winna:

1. wyrażać wobec jakiego sędziego sprawa jest wnoszona, czego się żąda i od kogo;
2. wskazywać, na jakim uprawnieniu opiera się powód i przynajmniej ogólnie fakty i dowody na poparcie roszczeń;
3. być podpisana przez powoda lub jego pełnomocnika, ze wskazaniem dnia, miesiąca i roku jak również miejsca zamieszkania powoda lub jego pełnomocnika albo miejsca pobytu oznaczonego przez nich dla odbierania akt;
4. wskazywać stałe lub tymczasowe zamieszkanie strony pozwanej.

Przykładowy wzór skargi powodowej
>> tutaj <<

Osoby uprawnione do zaskarżenia ważności małżeństwa. Zgodnie kan. 1674. Do zaskarżenia małżeństwa są zdolni:

1. małżonkowie;
2. rzecznik sprawiedliwości, kiedy nieważność małżeństwa została już rozgłoszona, jeżeli małżeństwo nie może być uważnione lub nie jest to pożyteczne.

Kan. 1675. § 1. Małżeństwo, które za życia obydwu małżonków nie zostało zaskarżone, po śmierci jednego lub obojga małżonków nie może być zaskarżone, chyba że kwestia dotycząca ważności ma charakter przedprocesowy dla rozwiązania innego sporu, bądź na forum kanonicznym, bądź na forum świeckim. § 2. Jeśli zaś współmałżonek umiera podczas trwania sprawy, należy zachować Kan. 1518.

Jako strona powodowa nie może więc wystąpić w sprawie o nieważność małżeństwa swojego syna - np. jego matka czy ojciec.

Przyjęcie skargi powodowej do procesu. Praktyka uczy, że skarga powodowa jest przyjmowana do procesu w przeciągu ok 2 - 4 miesięcy od dnia jej złożenia w Sądzie.

Z uwagi na ilość spraw napływających do Sądów kościelnych oraz ograniczone możliwości personalne poszczególnych Sądów, w większości trybunałów mało realne jest zachowanie miesięcznego terminu na przyjęcie skargi, który jest przewidziany w_kan. 1506 KPK/83.

A oto właściwe przepisy:
Kan. 1505. § 1. Sędzia jednoosobowy lub przewodniczący trybunału kolegialnego - po ustaleniu, że zarówno sprawa należy do jego właściwości, jak i tego, że powód nie jest pozbawiony zdolności występowania w_sądzie - powinien swoim dekretem jak najszybciej skargę albo przyjąć, albo odrzucić. § 2. Skargę powodową można odrzucić wyłącznie:1° jeżeli sędzia lub trybunał są niewłaściwi; 2° jeżeli na pewno wiadomo, że powód nie ma zdolności występowania w sądzie; 3° jeżeli nie zachowano przepisów Kan. 1504, nn. 1-3; 4° jeżeli z samej skargi powodowej jasno wynika, że roszczenie jest pozbawione jakiejkolwiek podstawy i nie może się zdarzyć, by w trakcie procesu jakaś podstawa się ujawniła. § 3. Jeśli skarga powodowa została odrzucona z powodu wad, które mogą być poprawione, powód może przedstawić ponownie temu samemu sędziemu prawidłowo sporządzoną skargę. § 4. Przeciwko odrzuceniu skargi powodowej strona ma zawsze prawo wnieść w ciągu dziesięciu użytecznych dni uzasadniony rekurs albo do trybunału apelacyjnego, albo do kolegium, jeżeli skarga została odrzucona przez przewodniczącego; sprawa zaś odrzucona powinna być rozstrzygnięta jak najszybciej.
Kan. 1506. Jeśli w ciągu miesiąca od złożenia skargi powodowej sędzia nie wyda dekretu, mocą którego dopuszcza lub odrzuca skargę, według przepisu Kan. 1505, strona zainteresowana może domagać się, by sędzia wypełnił swoje zadanie; jeśli mimo to sędzia milczy, to po upływie bezużytecznie dziesięciu dni od złożenia prośby, uważa się skargę za przyjętą.    powrót

3. Ustalenie formuły wątpliwości (przedmiotu sporu).

Przyjęcie skargi powodowej oraz najczęściej zasięgnięcie zdania drugiej strony pozwala ustalić Sądowi z jakiego tytułu lub tytułów nieważności małżeństwa i po której stronie prowadzony będzie proces.    powrót

4. Dowodzenie (przesłuchanie świadków, wysłuchanie stron, badanie psycho- logiczne).

Przesłuchania. Przesłuchania odbywają się w zasadzie w siedzibie Sądu, który prowadzi sprawę. W określonych sytuacjach możliwe jest przesłuchanie strony czy świadka w_innym sądzie kościelnym (np. znajdującym się bliżej jego/jej miejsca zamieszkania, nawet poza granicami Polski) lub też delegowanie do przesłuchania określonego sędziego. W praktyce bywa i tak, że świadkowie przesłuchiwani są na własnej parafii.

Przesłuchania odbywają się według schematu pytań, które przygotowywane są przy udziale Obrończy Węzła Małżeńskiego i_adwokata/adwokatów stron, rozpoczyna się od złożenia przysięgi, a kończy odczytaniem protokołu i złożeniem podpisu. Przeciętnie przesłuchanie trwa ok. 2 godziny.

Świadkowie. W toku procesu Sąd Kościelny przesłuchuje wskazanych przez stronę świadków.

A oto właściwe przepisy:
Kan. 1549. Wszyscy mogą być świadkami, chyba że prawo wyraźnie ich wyklucza, bądź zupełnie, bądź częściowo
Kan. 1550. § 1. Nie należy dopuszczać do składania zeznań małoletnich poniżej czternastego roku życia i upośledzonych umysłowo; mogą być jednak przesłuchani na mocy dekretu sędziego, w którym uzasadni się taką potrzebę. § 2. Za niezdolnych należy uznać: 1° tych, którzy są stronami w sprawie albo występują w sądzie w imieniu stron, sędziego i jego asystentów, adwokata oraz innych, którzy pomagają lub pomagali stronom w tej sprawie; 2° kapłanów w_odniesieniu do wszystkiego, co poznali z_sakramentalnej spowiedzi, chociażby penitent prosił o ujawnienie tego; co więcej, tego, co przez kogokolwiek i w jakikolwiek sposób zostało usłyszane z okazji spowiedzi, nie można w sądzie przyjąć nawet jako śladu prawdy.

Badania psychologiczne. Zdecydowana większość procesów o stwierdzenie nieważności małżeństwa jest prowadzona z_kan. 1095 - nr 3 i nr 2. W takich sprawach, prawo zaleca, by Sąd skorzystał z pomocy biegłych, zazwyczaj psychologów bądź psychiatrów.

A oto właściwe przepisy:
Kan. 1574. Z pomocy biegłych należy skorzystać, ilekroć na podstawie nakazu prawa lub sędziego jest konieczne ich przesłuchanie i opinia, oparte na doświadczeniu lub wiedzy, dla potwierdzenia jakiegoś faktu lub poznania prawdziwej natury jakiejś rzeczy.
Kan. 1680. W sprawach dotyczących impotencji lub braku zgody spowodowanej chorobą umysłową, sędzia powinien skorzystać z pomocy jednego lub kilku biegłych, chyba że z okoliczności wyraźnie wynika, że jest to bezużyteczne; w pozostałych sprawach należy zachować przepis Kan. 1574.
Kan. 1581. § 1. Strony mogą wyznaczyć prywatnych biegłych, którzy muszą być zatwierdzeni przez sędziego. § 2. Mogą oni, jeśli sędzia zezwoli, przejrzeć akta sprawy w_razie potrzeby, być obecni przy wykonywaniu ekspertyzy; zawsze zaś mogą przedstawić własną relację.    powrót

5. Publikacja akt sprawy. Jest to niezwykle ważny moment w procesie, niestety często zaniedbywany przez strony!

Publikacja akt - oznacza moment w toku procesu, w którym strony i ich adwokaci mogą zapoznać się z aktami sprawy jeszcze przed wydaniem wyroku przez Sąd.

Jeśli strona nie korzysta z pomocy adwokata kościelnego, powinna z publikacji akt sprawy zrobić własnoręczne notatki (akt sprawy nie wolno w żadnym razie kserować, nie można też robić fotokopii). Jest to dla nich bowiem jedyny moment w procesie, gdy mogą zapoznać się z wszystkimi (choć czasem tylko z niektórymi) zeznaniami świadków, drugiej strony oraz opinią biegłego

A oto właściwe przepisy:
Kan. 1598. § 1. Po zebraniu dowodów, sędzia, pod sankcją nieważności, musi dekretem zezwolić stronom i ich adwokatom, aby w kancelarii trybunału przejrzeli akta, które nie są im jeszcze znane; co więcej, również adwokatom, którzy o to proszą, można dać odpis akt; w sprawach jednak dotyczących dobra publicznego, sędzia, dla uniknięcia bardzo poważnych niebezpieczeństw może zadecydować, że jakiegoś aktu nie należy nikomu ujawniać, z_tym zastrzeżeniem, że prawo obrony zostanie zawsze nienaruszone.
Kan. 1598.§ 2. Celem uzupełnienia, strony mogą zgłosić sędziemu inne dowody; po ich zebraniu, jeżeli sędzia uzna to za konieczne, ponownie może mieć miejsce dekret, o_którym w § 1.    powrót

6. Przygotowanie i złożenie w sądzie głosu obrończego, przedwyrokowych uwag przez Obrońcę Węzła Małżeńskiego i odpowiedzi stron na te uwagi.

Głos obrończy. Pismem rozpoczynającym proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa jest skarga powodowa. Jednym z ostatnich, niezwykle ważnym i istotnym pismem w toku procesu jest głos obrończy, w którym strona lub adwokat strony dokonują podsumowania całej sprawy i przedstawiają Sędziemu wszelkie argumenty przema- wiające za nieważnością konkretnego małżeństwa.

Obrońca węzła małżeńskiego i jego uwagi przed wyrokiem. W każdym procesie o_stwierdzenie nieważności małżeństwa bierze udział Obrońca Węzła Małżeńskiego, którego zadaniem jest podawanie wszelkich argumentów przemawiających przeciwko nieważności małżeństwa. OWM kwestionuje stanowisko powoda i jego adwokata i_zajmuje pozycję pro vinculo. Po otrzymaniu przedwyrokowych uwag OWM należy przygotować odpowiedź, w której zbija się argumenty podawane przeciwko nieważności małżeństwa.    powrót

7. Wyrok.

Zawiera odpowiedź na pytania ustalone w_formule wątpliwości.

W sprawach małżeńskich obowiązuje zasada, że orzeczenie podlega wykonaniu dopiero po w przypadku dwóch zgodnych wyroków lub wyroku i potwierdzającego go dekretu.

Tak więc, możliwość zawarcia małżeństwa otwiera się dopiero po rozstrzygnięciu sprawy przez Trybunał II instancji (czasem trzeciej - np. gdy I instancja dała pozytywny wyrok, II instancja negatywny, a III instancja znów pozytywny).
KAN. 1682. § 1. Wyrok orzekający za pierwszym razem nieważność małżeństwa, wraz z apelacjami, jeśli takie są, i_pozostałymi aktami sądowymi, należy przesłać z urzędu do trybunału apelacyjnego, w ciągu dwudziestu dni od ogłoszenia wyroku. § 2. Jeżeli wyrok za nieważnością małżeństwa został wydany na pierwszym stopniu sądu, trybunał apelacyjny, po zapoznaniu się z uwagami obrońcy węzła i,_jeżeli takie są, także stron, swoim dekretem albo bez zwłoki potwierdza, albo dopuszcza sprawę do zwyczajnego rozpatrzenia na nowym stopniu.
KAN. 1684. § 1. Po tym, gdy wyrok stwierdzający za pierwszym razem nieważność małżeństwa zostanie potwierdzony w trybunale apelacyjnym czy to dekretem, czy drugim wyrokiem, ci, których małżeństwo zostało orzeczone za nieważne, mogą zawrzeć nowe małżeństwo zaraz, gdy dekret lub drugi wyrok zostanie im podany do wiadomości, chyba że zostało to zabronione zakazem zamieszczonym w wyroku lub dekrecie albo przez ordynariusza miejsca. § 2. Przepisy kan. 1644 należy zachować również, jeżeli wyrok, który orzekł nieważność małżeństwa, został potwierdzony nie drugim wyrokiem, lecz dekretem.
KAN. 1685. Zaraz gdy wyrok stał się wykonalny, wikariusz sądowy winien zawiadomić o nim ordynariusza miejsca, w_którym małżeństwo zostało zawarte. On zaś ma się zatroszczyć, by w księgach małżeństw i ochrzczonych jak najszybciej dokonano adnotacji o orzeczonej nieważności małżeństwa i o ustalonych ewentualnie zakazach.    powrót

8. Apelacja.

Jeśli po przeprowadzeniu procesu okaże się, że Sąd wydał wyrok na mocy którego została utrzymana ważność małżeństwa, stronie przysługuje prawo do zweryfikowania decyzji Sądu I instancji poprzez złożenie apelacji.

Proces składania apelacji w procesach małżeńskich dzieli się na dwa etapy.

W pierwszej kolejności należy przygotować tzw. "zgłoszenie apelacji" w którym zapowiada się, że strona nie zgadza się z_rozstrzygnięciem Sądu i składa apelację.

Po zgłoszeniu apelacji, strona ma miesiąc na złożenie tzw. "poparcia apelacji" w którym zawiera się szczegółowe uzasadnienie apelacji.    powrót

A oto właściwe przepisy:
Kan. 1628. Strona, która się czuje pokrzywdzona jakimś wyrokiem, a także rzecznik sprawiedliwości i obrońca węzła w_sprawach, w których wymagana jest ich obecność, mają prawo apelować od wyroku do wyższego sędziego, z zachowaniem przepisu
Kan. 1630. § 1. Apelację należy zgłosić sędziemu, który wydał wyrok, w zawitym terminie piętnastu dni użytecznych od wiadomości o ogłoszeniu wyroku. § 2. Jeśli jest ustna, notariusz winien ją zredagować na piśmie wobec samego apelującego.
Kan. 1633. Apelację należy poprzeć u_sędziego, do którego jest kierowana, w_ciągu miesiąca od jej zgłoszenia, chyba że sędzia, od którego się apeluje, udzielił stronie dłuższego terminu do jej poparcia.
Kan. 1634. § 1. Do poparcia apelacji wymaga się i wystarczy, aby strona prosiła sędziego wyższego o zmianę zaskarżonego wyroku, dołączając odpis tego wyroku i_podając racje apelacji. § 2. Jeżeli strona nie może uzyskać w czasie użytecznym zaskarżonego wyroku, od trybunału, który go wydał, nie biegną w międzyczasie terminy, a_strona powinna zawiadomić o_przeszkodzie sędziego apelacyjnego. Zobowiąże on nakazem sędziego, który wydał wyrok, do wypełnienia jak najszybciej swego obowiązku. § 3. W międzyczasie sędzia, który wydał wyrok, powinien przesłać akta, według przepisów Kan. 1474, do sędziego apelacyjnego.    powrót

9. Inne środki zaskarżenia

W określonych przez prawo kanoniczne sytuacjach strona może złożyć skargę o_nieważność wyroku.

Wyróżnia się nieważność usuwalną i_nieusuwalną.

A oto właściwe przepisy:
KAN. 1619. Zachowując kan. 1622 i 1623, nieważność aktów ustanowiona prawem pozytywnym, która, chociaż była znana stronie wnoszącej skargę o nieważność wyroku, nie została zgłoszona sędziemu przed wyrokiem, jest przez sam wyrok sanowania, ilekroć chodzi o sprawę dotyczącą dobra osób prywatnych.
KAN. 1620. Wyrok jest dotknięty wadą nieważności nieusuwalnej, jeżeli:
a) został wydany przez sędziego bezwzględnie niewłaściwego;
b) został wydany przez tego, kto nie posiada władzy sądzenia w trybunale, w którym sprawa została rozstrzygnięta;
c) sędzia wydał wyrok pod wpływem przemocy lub ciężkiej bojaźni;
d) proces był przeprowadzony bez skargi sądowej o której w kan. 1501, albo nie był wszczęty przeciwko jakiejś stronie pozwanej;
e) był wydany dla stron, z których przynajmniej jedna nie miała prawa występowania w sądzie;
f) ktoś działał w imieniu drugiego, bez zlecenia zgodnego z przepisami prawa;
g) jednej albo drugiej stronie odmówiono prawa do obrony;
h)spór nawet częściowo nie został rozstrzygnięty.

KAN. 1621. Skarga o nieważność, o której w_kan. 1620, może być zgłaszana w formie zarzutu zawsze, natomiast w formie skargi - wobec sędziego, który wydał wyrok - w ciągu dziesięciu lat od dnia ogłoszenia wyroku.
KAN. 1622. Wyrok jest dotknięty wadą nieważności usuwalnej tylko wtedy, jeżeli:
a) został wydany przez liczbę sędziów niezgodną z ustawą, wbrew przepisowi kan. 1425, § 1;
b) nie zawiera motywów, czyli racji decyzji;
c) brak przepisanych prawem podpisów;
d) nie podaje wskazania roku, miesiąca, dnia i miejsca, w którym został wydany;
e) opiera się na nieważnym akcie sądowym, którego nieważność nie została sanowana według przepisów kan. 1619;
f) został wydany przeciwko stronie nieobecnej zgodnie z przepisami prawa, według kan. 1593, § 2.

KAN. 1623. Skarga o nieważność w_wypadkach, o których w kan. 1622, może być przedstawiona w ciągu trzech miesięcy od wiadomości o ogłoszeniu wyroku.
KAN. 1624. Skargę o nieważność wyroku rozpatruje ten sam sędzia, który wydał wyrok; jeśli jednak strona obawia się, że sędzia, który wydał wyrok zaskarżony z powodu nieważności, będzie uprzedzony i dlatego uważa go za podejrzanego, może wymagać, by w jego miejsce dano innego sędziego, według przepisu kan. 1450.
KAN. 1625. Skarga o nieważność może być wniesiona razem z apelacją, w terminie ustalonym na apelację.
KAN. 1626. § 1. Skargę o nieważność mogą wnieść nie tylko strony, które się czują pokrzywdzone, lecz także rzecznik sprawiedliwości lub obrońca węzła, ilekroć mają prawo do interwencji.
§ 2. Sam sędzia może z urzędu odwołać lub poprawić wydany przez siebie wyrok w_terminie ustalonym do działania w kan. 1623, chyba że w międzyczasie zgłoszono apelację razem ze skargą o nieważność albo nastąpiła sanacja nieważności przez upływ czasu, o którym w kan. 1623.
KAN. 1627. Sprawy o nieważność mogą być załatwione według przepisów odnoszących się do ustnego procesu spornego.    powrót

10. Nowe wniesienie sprawy

Jeśli w sprawie małżeńskiej zapadły dwa zgodne wyroki - czy to pozytywne czy też negatywne, istnieje jeszcze możliwość dalszego rozpatrzenia sprawy w ramach tzw. "nowego wniesienia sprawy".

A oto właściwe przepisy:
KAN. 1643. Nigdy nie przechodzą w stan rzeczy osądzonej sprawy dotyczące stanu osób, nie wykluczając spraw o separację małżonków.
KAN. 1644. § 1. Jeżeli w sprawie dotyczącej stanu osób zostały wydane dwa zgodne wyroki, w każdym czasie można się odwołać do trybunału apelacyjnego, przedstawiając w_zawitym terminie trzydziestu dni od wniesienia zaskarżenia nowe i poważne dowody lub argumenty. Trybunał zaś apelacyjny, w ciągu miesiąca od przedstawienia nowych dowodów i_argumentów, ma ustalić dekretem, czy nowe wniesienie sprawy należy dopuścić czy nie.
§ 2. Odwołanie się do nowego trybunału, aby otrzymać nowe wniesienie sprawy, nie zawiesza wykonania wyroku, chyba że albo ustawa zastrzega inaczej, albo trybunał apelacyjny, według przepisu kan. 1650, § 3, nakaże zawieszenie.    powrót

11. Konsekwencje pozytywnego zakończenia procesu

Po stwierdzeniu nieważności małżeństwa OBIE STRONY ZAWSZE SĄ WOLNE i_nieważność małżeństwa ODNOSI SKUTEK ZAWSZE DO OBU STRON!!!!

Czasem zdarza się jednak, gdy np. nieważność małżeństwa orzeczono z_powodu niezdolności z przyczyn natury psychicznej do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich spowodowanej np. niedojrzałością emocjonalną w okresie około ślubnym. W takim wypadku, Sąd w_wyroku może nałożyć na stronę, lub obie strony klauzulę, na mocy której uzależnia możliwość zawarcia małżeństw w przyszłości od zgody ordynariusza miejsca, który wcześniej powinien zasięgnąć opinii biegłego psychologa.

Oznacza to, że jeśli strona z dołączoną do wyroku klauzulą chce ułożyć sobie życie w_innym związku poprzez zawarcie małżeństwa kościelnego, musi wystąpić z_prośbą o zdjęcie klauzuli i poddać się badaniu psychologicznemu.

Prawo kanoniczne wychodzi tu z założenia, że mimo, iż zapewne od czasu zawierania małżeństwa przez stronę upłynęło niejednokrotnie wiele lat, to trzeba mieć pewność, że dana osobą już "wydoroślała", nie jest już niedojrzała emocjonalnie.

Procedura "zdjęcia" klauzuli niemal zawsze kończy się pozytywnie (chyba, że badania psychologiczne wykażą np. poważne zaburzenia osobowości) i trwa w zależności od diecezji ok. 3 miesiące do półtora roku.    powrót

12. Jak może mi pomóc adwokat kościelny?

W sprawach o stwierdzenie nieważności małżeństwa strona może skorzystać z_pomocy adwokata kościelnego - kanonisty, który służąc stronie radą i pomocą prawną zajmuje stanowisko w procesie pro nullitate, czyli przemawia za nieważnością małżeństwa.

Adwokat kościelny/prawnik kościelny może ustalić tytuły nieważności małżeństwa, sporządzić skargę powodową, pomóc w_doborze materiału dowodowego, pomóc w_ustaleniu przez Sąd formuły wątpliwości, być obecnym na przesłuchaniach stron i_świadków, stawić się na publikacji akt sprawy, przygotować głos obrończy, zredagować odpowiedź na przedwyrokowe uwagi OWM, sporządzić zgłoszenie i_poparcie apelacji czy też nowe wniesienie sprawy.

Dodatkowo adwokat dysponuje wieloma szczególnymi uprawnieniami. Może dla przykładu przeglądać akta sprawy jeszcze przed ich publikacją, a także może odbierać z_Sądu odpisy akt sprawy, dzięki czemu ma lepszy wgląd w przebieg procesu.

Szczegółowe zasady pomocy udzielanej przez adwokata kościelnego opisane są tutaj_>>    powrót