Odpowiedzialność za zobowiązania spółki

Członkowie zarządu spółek kapitałowych w określonych przez prawo sytuacjach ponoszą lub mogą ponosić odpowiedzialność za zobowiązania spółek, które reprezentują.

Podstawowe przepisy regulujące odpowiedzialność za zobowiązania członków zarządu zawarte sa w następujących aktach prawnych:

  1. ustawa z dnia 15 września 2000 r. kodeks spółek handlowych (tj. z dnia 20 lipca 2017 r., Dz.U. z 2017 r. poz. 1577), (cyt. dalej jako „ksh”),
  2. ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa (tj. z dnia 23 marca 2018 r., Dz.U. z 2018 r. poz. 800), (cyt. dalej jako „op”),
  3. ustawa z dnia z dnia 13 października 1998 r. system ubezpieczeń społecznych (tj. z dnia 17 stycznia 2019 r., Dz.U. z 2019 r. poz. 300), (cyt. dalej jako „usu”),
  4. ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe (tj. z dnia 22 listopada 2017 r., Dz.U. z 2017 r. poz. 2344), (cyt. dalej jako „pu”.)

Materialno-prawne zasady odpowiedzialności członków zarządu uregulowane zostały przede wszystkim w artykułach 299 ksh, 116 op, 26 usu oraz 21 pu.

Zgodnie z art. 299 § 1 ksh, „jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania”.

Surowy reżim odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczona odpowiedzialnością łagodzą postanowienia art. 299 § 1 ksh, który określa przesłanki zwalniające zarząd z odpowiedzialności.

Zgodnie z artykułem 299 § 2 ksh „członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa w § 1, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody”. Dodatkowo zgodnie z art. 299 § 4 ksh „osoby, o których mowa w § 1, nie ponoszą odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji”.

Odpowiedzialność członków zarządu przewidziana w artykule 299 ksh nie znosi dalej idącej odpowiedzialności, jeśli wynika ona z przepisów szczególnych. Zgodnie bowiem z art. 299 § 3 ksh, „przepisy § 1 i § 2 nie naruszają przepisów ustanawiających dalej idącą odpowiedzialność członków zarządu”.

Podkreślenia wymaga fakt, iż zgodnie z art. 2991 ksh, „do likwidatorów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, z wyjątkiem likwidatorów ustanowionych przez sąd, przepis art. 299 stosuje się odpowiednio”.

Członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność nie tylko za zobowiązania prywatnoprawne, ale także za zobowiązania o charakterze publicznoprawnym.

Zgodnie z art. 116 § 1 op, „za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

  1. nie wykazał, że:
    1. we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1508 oraz z 2018 r. poz. 149 i 398) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo
    2. niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
  2. nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części”.

Stosownie do treści 116 § 1a op, „jeżeli obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał i istniał wyłącznie w czasie, gdy prowadzona była egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, uznaje się, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu, o którym mowa w § 1”.

Zgodnie z art. 116 § 2 op, „odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu”.

Stosownie do art. 116 § 2a op, „za zobowiązania podatkowe powstałe na podstawie odrębnych przepisów po likwidacji spółki, za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał po likwidacji spółki, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe po likwidacji spółki, odpowiadają osoby pełniące obowiązki członka zarządu w momencie likwidacji spółki. Przepis art. 115 § 4 stosuje się odpowiednio”.

Co niezwykle istotne, zgodnie z art. 116 § 3 op, „w przypadku gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji lub spółka akcyjna w organizacji nie posiada zarządu, za zaległości podatkowe spółki odpowiada jej pełnomocnik albo odpowiadają wspólnicy, jeżeli pełnomocnik nie został powołany. Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio”.

Jak wynika z art. 116 § 4 op, „przepisy § 1-3 stosuje się również do byłego członka zarządu oraz byłego pełnomocnika lub wspólnika spółki w organizacji”.

Odpowiedzialność za zobowiązania publicznoprawne dotyczy nie tylko spółek handlowych, ale także odnosi się do zaległości podatkowych innych osób prawnych.

Zgodnie z art. 116a „§ 1. Za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przepis art. 116 stosuje się odpowiednio. § 2. Za zaległości podatkowe stowarzyszenia powstałe przed jego wpisem do właściwego rejestru odpowiadają solidarnie osoby działające na rzecz stowarzyszenia do chwili wpisu. § 3. Członek zarządu stowarzyszenia zwykłego odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze stowarzyszeniem i pozostałymi członkami zarządu za zaległości podatkowe stowarzyszenia. § 4. W przypadku gdy stowarzyszenie zwykłe nie posiada zarządu, za zaległości podatkowe stowarzyszenia odpowiada całym swoim majątkiem członek stowarzyszenia solidarnie ze stowarzyszeniem i pozostałymi członkami. § 5. Do odpowiedzialności podatkowej, o której mowa w § 3 i 4, stosuje się odpowiednio przepisy art. 115 § 2 i 4”.

Stosownie do treści art. 116b op, „§ 1. Likwidatorzy spółki, z wyjątkiem likwidatorów ustanowionych przez sąd, odpowiadają za zaległości podatkowe spółki powstałe w czasie likwidacji. § 2. Likwidatorzy innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają za zaległości podatkowe tych osób powstałe w czasie likwidacji. § 3. Do odpowiedzialności likwidatorów przepisy art. 116 i art. 116a stosuje się odpowiednio”.

Szczególny reżim odpowiedzialności odszkodowawczej przewidują właściwe przepisy prawa upadłościowego. Zgodnie z art. 21 ust. 3 pu, „osoby, o których mowa w ust. 1-2a, ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w terminie określonym w ust. 1 lub 2a, chyba że nie ponoszą winy. Osoby te mogą uwolnić się od odpowiedzialności, w szczególności jeżeli wykażą, że w terminie określonym w ust. 1 lub 2a otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu”. Stosownie do treści art. 21 ust. 3a pu, „w przypadku dochodzenia odszkodowania przez wierzyciela niewypłacalnego dłużnika domniemywa się, że szkoda, o której mowa w ust. 3, obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności tego wierzyciela wobec dłużnika”. Zgodnie z art. 21 ust. 5 pu, „osoby, o których mowa w ust. 1-2a, nie ponoszą odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji”.

Wspieramy prawnie we wszystkich sprawach związanych z odpowiedzialnością członków zarządu tak powodów jak i pozwanych.

Dla powodów:

Świadczymy kompleksową pomoc prawną na rzecz wszystkich osób i instytucji, które rozważają pociągniecie do odpowiedzialności członków zarządu, likwidatorów oraz inne osoby pełniące funkcje zarządcze w spółkach prawa handlowego oraz w innych podmiotach prawa.

Nasze usługi obejmują m.in.:

  • kompleksowe omówienie stanu faktycznego i prawnego, w którym może dojść do powstania odpowiedzialności członka zarządu tj. w szczególności omówienie okoliczności powstania wierzytelności klienta, poddanie analizie prawnej i ekonomicznej podmiotu, w którym dany człowiek zarządu pełnił daną funkcję, ustalenie zakresu podmiotowego osób, które mogą ponosić odpowiedzialność za zobowiązania spółki;
  • w przypadku zlecenia sprawy kancelarii przed wytoczeniem powództwa lub złożeniem wniosku o udzielenie zabezpieczenia staramy się dokonać weryfikacji wszelkich danych zaprezentowanych nam podczas pierwszej konsultacji tj. w szczególności analizujemy sprawozdania finansowe podmiotu, w którym członek zarządu pełnił swoją funkcję, dążymy do pozyskania innych danych i materiałów mogących wzmocnić prezentowaną przez nas argumentację w przyszłej sprawie o zapłatę, staramy się ustalić aktualną sytuację finansową osoby, która zostanie pozwana przez klienta pod kątem skuteczności prowadzonej ewentualnie w przyszłości egzekucji;
  • rozważamy czy zasadnym w sprawie jest złożenie w pierwszej kolejności wniosku o udzielenie zabezpieczenia przed wytoczeniem powództwa czy też składamy pozew o zapłatę wraz z wnioskiem o udzielnie zabezpieczenia w zależności od sytuacji prawnej i finansowej osób, które mają być pozwane w sprawie;
  • kompleksowe omówienie i próba pozyskania wszelkich dowodów, które będą uzasadniały odpowiedzialność zarządu za zobowiązania spółki w szczególności świadkowie, dokumentacja finansowa podmiotów, w którym zarząd pełnił funkcję, dokumentacja z ewentualnego postępowania w przedmiocie lub po ogłoszeniu upadłości podmiotu, w którym zarząd pełnił funkcję, dokumentacja z ewentualnej sprawy egzekucyjnej prowadzonej wcześniej przeciwko dłużnikowi podstawowmu, dokumentacja z ewentualnych spraw karnych prowadzonych z udziałem zarządu lub spółki;
  • redagujemy i składamy pozew o zapłatę wraz z ewentualnym wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia;
  • po złożeniu pozwu dążymy do tego aby na bieżąco monitorować sytuację prawną i finansową pozwanych, a w przypadku takiej potrzeby składamy dalej idące wnioski o udzielenie zabezpieczenia lub rekomendujemy podjęcie innych działań mających na celu należyte zabezpieczenie interesów klienta, w szczególności złożenie pozwu o uznanie czynności prawnych dokonanych przez pozwanych (dłużników) z pokrzywdzeniem powoda (wierzyciela ) - skarga pauliańska, rozważenie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki lub osób odpowiedzialnych za spółkę;
  • następstwo procesowe i czynny udział w posiedzeniach sądowych;
  • udział w ostatniej rozprawie wraz z wygłoszeniem mowy końcowej, a w razie takiej potrzeby złożenie załącznika do protokołu ostatniej rozprawy;
  • w przypadku wyroku oddalającego powództwo rozważenie zasadności złożenia apelacji oraz zastępstwo procesowe w rozprawie apelacyjnej;
  • w przypadku oddalenia apelacji rozważenie zasadności sporządzenia i złożenia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego wraz z zastępstwem procesowym w postępowaniu przed Sądem Najwyższym na podstawie nowego pełnomocnictwa.

Dla osób mogących ponosić odpowiedzialność za zobowiązania spółki:

Proceduralna aktualizacja odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki przybiera różną postać w zależności od tego czy dotyczy ona odpowiedzialności za zobowiązania prywatnoprawne czy publicznoprawne. W przypadku zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym, wierzyciele realizują ją na drodze postępowań cywilnych o zapłatę. Odpowiedzialność za długi o charakterze publicznoprawnym nakładana jest na członków zarządu oraz inne osoby pełniące funkcje kierownicze, w drodze decyzji administracyjnej wydawanej przez właściwe organy administracji publicznej.

Mając na uwadze zróżnicowany charakter realizacji odpowiedzialności członków zarządu, w ramach naszej kancelarii, świadczymy pomoc prawną sprowadzającą się w szczególności do następujących kwestii:

  • w przypadku stwierdzenia przez zarząd problemów finansowych w kierowanych przez siebie spółkach lub innych podmiotach prawa, które grożą utratą płynności finansowej, a w konsekwencji powstaniem stanu niewypłacalności, dokonujemy kompleksowej analizy prawnej, mającej na celu określenie ryzyk związanych z powstaniem odpowiedzialności po stronie członków zarządu i kadry kierowniczej;
  • w przypadku otrzymania wezwania do zapłaty bądź innych dokumentów wskazujących na powstanie odpowiedzialności członków zarządu, doradzamy oraz reprezentujemy zarząd w kontaktach z wierzycielami przed wszczęciem właściwych postępowań czy to na drodze procesu cywilnego czy procedury administracyjnej;
  • po złożeniu pozwu lub wszczęciu postępowania mającego na celu przeniesienie na członka zarządu, w drodze decyzji administracyjnej, odpowiedzialności za zobowiązania spółki lub innego podmiotu, reprezentujemy we właściwych postępowaniach zarząd, składając odpowiedź na pozew oraz inne pisma zawierające merytoryczne stanowisko;
  • bierzemy aktywny udział w postępowaniach zawisłych przeciwko członkom zarządu, dobierając oraz prezentując stosowną argumentację i środki dowodowe (przesłuchania świadków, dowód z opinii biegłego, dowody z dokumentów, np. znajdujących się w aktach sprawy w przedmiocie ogłoszenia upadłości spółki lub innego podmiotu);
  • rozważamy zasadność złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości podmiotu za którego zobowiązania ponosi odpowiedzialność członek zarządu;
  • w przypadku przegrania sprawy, analizujemy zasadność oraz składamy środki zaskarżenia od zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia (wyroku, decyzji);
  • redagujemy oraz składamy ewentualną skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego.

Jeśli podjęta obrona w procesie cywilnym lub procedurze administracyjnej przeciwko członkom zarządu nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, rozważamy możliwość złożenia wniosku o ogłoszenia upadłości członków zarządu lub innych osób pełniących funkcje kierownicze, w celu umorzenia ich zobowiązań lub ustalenia planu spłaty, w ramach procedury upadłości czy to przedsiębiorcy czy też konsumenta.

Pragniemy podkreślić, iż złożony charakter odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki, który w swojej istocie dotyka bezpośrednio zagadnień związanych z problematyką niewypłacalności, a w konsekwencji upadłości lub restrukturyzacji podmiotów, w których członkowie zarządu wykonują swoje funkcje sprawia, iż posiadając uprawnienia radców prawnych, a także doradców restrukturyzacyjnych prowadzących znaczną ilość postępowań upadłościowych nie tylko posiadamy teoretyczną wiedzę na temat zasad odpowiedzialności ale doskonale znamy realia i praktykę prowadzenia tych spraw co pozwala nam wykorzystywać zdobyte doświadczenie świadcząc pomoc prawną na rzecz naszych klientów.